Archive for December, 2008

آشنایی با بلورهای فوتونی

Monday, December 15th, 2008

photonicCrystals.gif

آشنایی با بلورهای فوتونی

نگارنده: حسین طاهری

25 آذر 1387

قوانین ماکسول، که در سال های پایانی قرن نوزدهم تکمیل و ارائه شدند، همراه با اصول نظریه  کوانتم که در طی دهه های اول قرن بیستم پایه ریزی گردیدند، راه را به سوی پیشرفت های شگرفی در سال های پس از آن گشودند. گسترش دانش بشر در مورد ساختار مواد، منجر به اختراع ترانزیستور و آغاز جنبشی بزرگ موسوم به انقلاب نیم رسانا در دهه 1940 میلادی گردید که تأثیرات فراوان آن زندگی در این عصر را با اعصار پیشین به شدت متفاوت نمود. اختراع لیزر در دهه 1960 میلادی نیز پیشرفت قابل توجه دیگر در عرصه ی فناوری بود. قدم بعدی در این زمینه، معرفی ساختارهایی به نام بلور های فوتونی (Photonic Crystals) در اواخر دهه 1980 میلادی در دو مقاله تأثیرگذار سجیو جان(Sajeev John)  از دانشگاه تورنتو و الی یابلونوویچ

 (Eli_Yablonovitch) از کلتک (Caltech) بود. این دسته از مواد نویدبخش کاربردهایی بدیع و پیشرفت هایی عظیم در حوزه های مختلف از جمله در ارتباطات و رایانه می باشد.

بلورهای فوتونی ساختارهایی متناوب و معمولاً کم تلف هستند که امکان کنترل انتشار فوتون نور را پدید می آورند. در حقیقت، واژه بلور یا کریستال به وجود ساختارهای متناوب و واژه فوتونی به ارتباط این بلورها با نور و انتشار فوتون ها اشاره دارد و به این ترتیب، دلیل کاربرد عبارت بلورهای فوتونی مشخص می شود. همان گونه که توزیع متناوب پتانسیل در بلورهای مواد، مثلاً در نیم رساناها، بر عبور و توزیع انرژی الکترون ها اثر گذاشته و دانش بشر در مورد مواد امکان کنترل عبور الکترون ها را در مدارهای الکتریکی فراهم آورده است، وجود ساختارهای متناوب با ضرایب گذردهی متناوباً متفاوت در بلورهای فوتونی نیز بر عبور فوتون ها در این بلورها مؤثر بوده، دانسته ها و یافته ها در باب بلورهای فوتونی نیز توانایی کنترل عبور نور را در بلورهای فوتونی فراهم می نماید. همچنین، مشابه با وجود سطوح مجاز برای انرژی الکترون در کنار باندهای انرژی غیر مجاز در مواد، بلورهای فوتونی نیز می توانند امواج با فرکانس هایی خاص را از خود عبور داده، امواج با فرکانس های دیگر را متوقف سازند به این ترتیب باندهای عبور و قطع را برای امواج نوری پدید آورند. به علاوه، بلورهای فوتونی امکان هدایت امواج با فرکانس هایی را ایجاد می نمایند که هدایت آن ها با موجبرهای فلزی عادی با تلف بسیار همراه است و به همین علت به لحاظ عملی ممکن یا مقرون به صرفه نمی باشد.

معرفی بلورهای فوتونی در این مقاله می تواند مدخلی مناسب برای آشنایی خوانندگان با شاخه مخابرات نوری و Photonics باشد. این شاخه از مهندسی برق و فیزیک، این روزها از موضوعاتی است که دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی، بودجه های عظیمی را بدان اختصاص می دهند و گروه های بسیاری متشکل از مهندسان برق، فیزیکدانان، پژوهشگران ریاضیات کاربردی، و متخصصان علم مواد بر روی مباحث مختلف آن به پژوهش می پردازند. برای نمونه می توان گروه های زیر را نام برد:

گروه  Professor J. D. Joannopolous و Professor S. G. Johnson در MIT.

گروه دکتر علی ادیبی (Ali Adibi) در Georgia Institute of Technology.

گروه دکتر بهرام جلالی (Bahram Jalali) در UCLA.

Photonics Group در دانشکده برق دانشگاه تورنتو، که خود شامل چندین زیرگروه است.

گروه دکتر شاه آبادی در دانشکده  برق دانشگاه تهران.

و گروه دکتر خراسانی در دانشگاه صنعتی شریف.

برای آشنایی بیشتر با بلورهای فوتونی میتوانید مقاله  زیر را که به زبان فارسی نوشته شده است بخوانید:

آشنایی با بلورهای فوتونی (نوشته حسین طاهری)

در باره نویسنده:

آقای حسین طاهری دانشجوی سال آخر رشته مهندسی برق دانشگاه تهران و عضو موسسه علمی شیرین هستند که با ارائه کارگاه و مقاله های مختلف نظیر:

معرفی یک پایگاه اینترنتی  و کتابی جالب و مجانی در مورد فیزیک (وبلاگ شیرین)

آشنایی با شبکه های حسگر بی سیم (وبلاگ شیرین)

“رهنمودهای مطالعه و آمادگی برای کنکور دانشگاه” (وبلاگ شیرین)

“ترانه “زرتشت

Monday, December 15th, 2008

zoroaster.jpg

ترانه “زرتشت

ترانه سرا: نصرت فرزانه

با سپاس از: مهرسا

25 آذر 1387

من نمی دانم قضاوت چیست؟

اگر می خوانم که جرم است

من نمی خوانم که جرم است

در تن خوش سبز این ملک قدیمی

که قدیمی تر ز تاریخ است

خواندن از کی میتواند جرم باشد؟

که زرتشت با سرود این سرزمین را کاشت

با سرود این سرزمین را

من اگر ماندم برای بچه های جنگ

برای مادران حبس گریه

گریه را آواز خواهم کرد

گریه را آواز خواهم کرد

من که با تو زن شدم، ای زن

صدایم را به تاریخ قرض خواهم داد

و فریاد تو را، زن خوان و مرد

ای سرزمین داده، پسر داده

که نخلت را نه خرماست و پرنده

به من رخصت بده،  ای حبس گریه

گریه ات را، من بخوانم

به من رخصت بده، ای حبس گریه

گریه ات را، من بخوانم

گریه ات را، من بخوانم

اطلاعات بیشتر:

ترانه “زرتشت” با صدای گوگوش (ایران ترانه)

ترانه “زرتشت” با صدای انیم (2.5 Meg, MP3، وبلاگ شیرین)

نماهنگ “زرتشت” گوگوش (ایران کلیپ)

ویدئو “زرتشت” گوگوش (یوتیوب)

!بزرگترین قرص کامل ماه در سال را ببینید

Thursday, December 11th, 2008

moonPath.gif

بزرگترین قرص کامل ماه در سال را ببینید!

اقتباس و ترجمه از: مهرسا

21 آذر 1387

نه، شما نمی تونید جای پای نیل آرمسترانگ را روی سطح ماه ببینید، اما در جمعه 12 دسامبر (22 آذر)، قرص کاملی از ماه را خواهید دید که  بزرگترین و روشنترین نوع آن در تمامی سال خواهد بود.

هیچ خطای چشمی در کار نیست. برخی از قرصهای کامل ماه، واقعا بزرگتر از بقیه هستند و قرص ماه این جمعه، به طور استثنایی بزرگ خواهد بود. چرا؟ همانگونه که در نمودار بالا مشاهده میکند، ماه در مدار بیضی شکل خود،  کره زمین را دور میزند که در یک طرف از مسیرش حدود 50،000 کیلومتر به زمین نزدیکتر میشود. در زبان نجومی به این دو انتها، دور (اوج، Apogee) و نزدیک (حضیض، Periegee) گفته میشود. این جمعه، 12 دسامبر (22 آذر)،  ماه کمتر از 4  ساعت پس از رسیدن به نقطه نزدیک (حضیض)، کامل می شود، که آنرا 14% بزرگتر و 30% نورانی تر از قرص ماههای کامل کوچکتری که قبل از این در سال 2008 دیده ایم، می کند.

moonSizeApogeePerigee.jpg

عکسهایی که در سال 2004، منجم آماتور یونانی، آنتونی آییمامیتیس، از ماه در دورترین و نزدیکترین فاصله اش از زمین،  عکسبرداری کرده و آنها را در کنار هم قرارداده تا تفاوتشان را نشان دهد.

وقتی ماه به نزدیکترین فاصله اش به زمین میرسد، سبب ایجاد “مدهای” بسیار بلندی  میشود. اما بنابر گزارش سازمان اقیانوسی و جوی ملی آمریکا (NOAA)  جای نگرانی وجود ندارد. در بسیاری از جاها، گرانش ماه در حضیض تنها مد آب را حدود چند سانتیمتر ( یک اینچ) بیشتر از حد معمول، بالا می کشد. جغرافیای محلی، می تواند این تاثیر را تا حدود 15 سانتی متر (6 اینچ) تقویت کند، که دقیقا یک سیل بزرگ نیست.

خوب، ماه 14% بزرگتر است، اما آیا واقعا می توانید این تفاوت را تشخیص دهید؟ کار آسانی نیست! هیچ خط کشی در آسمان برای اندازه گیری ابعاد ماه، در دسترس نیست! با قرار گرفتن در ارتفاع زیاد در بالای سر، و نداشتن هیچ نقطه مرجعی برای مقایسه اندازه، این ماه تقریبأ مانند دیگر ماهها به نظر می رسد.

بهترین زمان برای مشاهده، زمانی است که ماه نزدیک به افق است. این زمانی است که خطای دید با واقعیت ترکیب میشود، و یک منظره میخکوب کننده، می سازد. به دلایلی که کاملا توسط منجمان و روانشناسان، شناخته نشده، ماه در نزدیکی افق، وقتی که از میان درختان، ساختمانها و دیگر اشیاء زمینی می درخشد، به طور غیر طبیعی بزرگ به نظر می رسد. در این جمعه، چرا نگذاریم تا “خطای چشمی در مشاهده”، ماه کامل را که واقعأ بزرگ است حتی بزرگتر بنظر برسد؟ کره بزرگی که در افق شرقی در هنگام غروب خورشید بالا می آید، ممکن است آنقدر نزدیک به نظر برسد که انگاری شما میتوانید تقریبا به آن دست بزنید و لمسش کنید!

اما هنوز شما قادر به دیدن جای پای آرمسترانگ نخواهید بود زیرا حتی با تلسکوپ فضایی هابل هم نمی توان آنرا دید. ماه (به طور میانگین) 384،400 کیلومتر از زمین فاصله دارد. در آن فاصله، کوچکترین چیزی را که هابل می تواند تشخیص دهد، عرضی حدود 60 متر است.  بزرگترین قطعه ای که از تجهیزات آپولو در کره ماه به جا مانده، تقریبا 9 متر عرض دارد، که در عکسهای هابل کوچکتر از یک پیکسل می شود.

 

اما آنچه در این جمعه شب خواهید دید، دنیای اطراف شماست. در این شب، ماه پر نورترین (در نیمکره شمالی) و هم به بزرگترین اندازه در تمام  سال خواهد بود.  اگر حدود نیمه شب این جمعه به آسمان بالای سر خود نگاه کنید، ملاحظه خواهید کرد که ماه مانند یک نورافکن کیهانی، محیط اطراف شما را کاملا روشن می کند، مخصوصا اگر برف نشسته باشد. جدا از آن بطور کلی ماههای کامل در طول زمستان با عظمت هستند و یادتون باشه که 20 دسامبر (30 آذر) یعنی شب یلدا   (Winder_Solstice) یعنی شب اول زمستان هفته دیگه خواهد بود!

یک آزمایش جالب: با دوستاتون شب جمعه برین بیرون و از آنها بپرسید اگر متوجه چیزی غیر عادی می شوند. آیا ماه آنقدر بزرگ و روشن است که یک مشاهده گر بی خبر را نیز تحت تاثیر قرار دهد؟ بعدأ میتوانید نقطه نزدیک ماه (حضیض، Perigee) را برایشان توضیح دهید. 

مرجع:

Biggest Full Moon of the Year (NASA Science News, Dec. 9, 2008)

اطلاعات بیشتر:

آرشیو ترجمه اخبار ناسا (وبلاگ شیرین)

“در گرامیداشت 16 آذر (روز دانشجو) : ترانه “یار دبستانی

Saturday, December 6th, 2008

yareDabestani.gif

یار دبستانی

ترانه سرا: منصور تهرانی

درسال 1359، زنده یاد فریدون فروغی ترانهٔ  بار دبستانی را برای فیلم از فریاد تا ترور به کارگردانی منصور تهرانی اجرا می‌کند که در تیتراژ فیلم استفاده می‌شود. ولی به تهرانی خبر می‌دهند که باید صدای فروغی را از تیتراژ فیلمش حذف کند. در نتیجه جمشید جم خواندن این ترانه را به عهده می‌گیرد. این ترانه در سالهای اخیربسیار معروف شده بطوریکه حتی کاندیدهای انتخاباتی نیز از آن برای جذب جوانان استفاده کرده اند.

یار دبستانی من، با من و همراه منی …………… چوب الف بر سر ما، بغض من و آه منی

حک شده اسم من و تو، رو تن این تخته سیاهترکه ی بیداد و ستم، مونده هنوز رو تن ما

دشت بی فرهنگی ما، هرزه تموم علفاش … خوب اگه خوب؛ بد اگه بد، مرده دلای آدماش

دست من و تو باید این پرده ها رو پاره کنه … کی میتونه جز من و تو درد مارو چاره کنه؟

 

نماهنگ های مختلفی از این ترانه را میتوانید در سایت های اینترنتی از جمله ایران کلیپ پیدا کنید.

منابع بیشتر:

ترانه “یار دبستانی” با صدای فریدون فروغی (mp3)

ترانه “یار دبستانی” با صدای جمشید جم

مصاحبه با جمشید جم درباره فریدون فروغی

نماهنگ “یار دبستانی” با صدای جمشید جم (swf)

آکوردهای ترانه “یار دبستانی” (pdf)

سیزدهم آذر، روز مبارزه با سانسور در ایران

Tuesday, December 2nd, 2008

kanoonNevisandegan.jpg

13 آذر، روز مبارزه با سانسور در ایران

گرد آورنده: علی طالبی نژاد

12 آذر 1387

دکتر ناصر زرافشان رئیس هیئت دبیران کانون نویسندگان ایران، با اعلام 13 آذر (3 دسامبر) به عنوان “روز مبارزه با سانسور در ایران“، به نمایندگی از طرف این کانون، از همه ایرانیان در داخل و خارج کشور تقاضا کرده که به هر طریقی که میتوانند با بزرگداشت این روز، به مقابله سراسری با سانسور پرداخته و در جهت آزادی بیان و اندیشه تلاش کنند تا با فشار آوردن به مسئولین در جهت گشایش فضای فرهنگی کمک نمایند.

رضا خندان از اعضای “کمیته مبارزه با سانسور” در “کانون نویسندگان ایران” میگوید:

“سانسور صرفا مسأله نويسندگان يا هنرمندان نيست. اين مسأله كل جامعه است؛ هر كسی كه می‌خواهد آزادانه زندگی كند و آزادنه حرف خود را بيان كند و آزادانه حرف‌های ديگران را بشنود، خواه ناخواه، در اين زمينه مسئول است و با اين حركت منافع مشترک دارد.

دکتر زرافشان خاطر نشان میسازد که:

“ما باید جامعه را مخاطب قرار داده و مردم را آگاه کنیم. …. نیروی عمده، مردم و خواستن و اراده کردنشان است. ….. مردم نیروی اصلی هستند که میتوانند حقوق خودشان را بدست آورند، نگه دارند و تضمین کنند و محافظش باشند.”

دکتر زرافشان علت انتخاب 13 آذر به عنوان “روز مبارزه با سانسور” را مصادف بودن آن با میانگین دوره قتل برخی از اعضای کانون نویسندگان ایران در سال 1377 ذکر میکند. این فاجعه که بعدأ “قتل های زنجیره ای” نام گرفت، توسط سران ارشد وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی برای نابودی چهرهای سرشناس فرهنگ و اندیشه آزاد به اجرا در آمد. عاملان وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران برای قتل عام صاحبان فکر و اندیشه، آنان را از کوچه و خیابان می ربودند و یا بطور پنهانی به منازلشان حمله میکردند. برای اطلاعات بیشتر میتوانید مقاله “قتل های زنجیره ای” در ویکی پدیا را بخوانید که حاوی جزئیات کاملی در این مورد میباشد.

قتل های زنجیره ای در اول آذر 1377 با قتل داریوش فروهر و همسرش پروانه اسکندری از سران “حزب ملت ایران” شروع شد که در منزل خود در فخر آباد تهران بدست عوامل وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی کارد آجین شده بودند. چند روز بعد، جنازه محمد مختاری (نويسنده، شاعر، پژوهشگر و عضو کانون نويسندگان ايران) که برای خريد شير از خانه بيرون رفته بود را در بيابان‌های اطراف شهر ری تهران يافتند. محمد جعفر پوينده (مترجم و نويسنده) و مجید شریف (مترجم و نویسنده) از دیگر اعضای کانون نویسندگان ایران بودند که به همراه جمع گسترده ای از شخصیت های سیاسی، مذهبی، فرهنگی و هنری از دکتر کاظم سامی گرفته تا علی اکبر سعیدی سیرجانی و فریدون فرخزاد در این دوره به قتل رسیدند.

رژیم جمهوری اسلامی ایران تحت فشار افکار عمومی بررسی این “قتل های زنجیره ای” را “پرونده ملی” اعلام کرد. گرچه کميته سه نفره ای که مسئول تحقیق در این مورد شد، هرگز نام اعضای شبکه قتل‌های زنجیره‌ای را فاش نکرد، اما سعيد امامی معاون سیاسی وزارت اطلاعات در زمان تصدی علی فلاحیان (وزیر اطلاعات دوران ریاست‌ جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی) و دری نجف آبادی (وزیر اطلاعات وقت در دولت محمد خاتمی) در اوايل بهمن 1377 دستگير شد ولی بعدأ اعلام گشت که وی در زندان با خوردن واجبین خود کشی کرده است. پيش از آن نیز، دو نفر دیگر ازمقامات وزارت اطلاعات رژیم یعنی مصطفی موسوی (کاظمی) معاون وقت وزارت اطلاعات و مهرداد عاليخانی، به عنوان مجريان اصلی اين قتل‌ها دستگير شده بودند. با این وجود بنیادگرایان یا جناح حاکم در کشور، که مخالف جدی دگراندیشان بودند، عاملان قتلها را ابرقدرت‌های خارجی  و به‌ خصوص اسرائیل دانستند که از آن جمله میتوان اولین واکنش علی خامنه‌ای در نمازجمعه تهران را ذکر کرد که قتل ها را به دشمنان خارجی منصوب کرد.

در خواست خانواده قربانیان قتل های زنجیره ای برای محاکمه عمومی و معرفی عامرین آن هرگز به نتیجه نرسید. دکتر ناصر زرافشان وکيل خانواده پوینده به دلیل اصرار در پیگیری پرونده این قتل ها، با اتهامات واهی 5 سال را در زندان گذراند. جلسات دادگاه پس از توقیف مطبوعات در بهار ۷۹ ، دستگیر و زندانی کردن روزنامه نگاران پیگیر موضوع ( اکبر گنجی و عمادالدین باقی)، بدون حضور هیات منصفه و در حالیکه خانواده مقتولان در اعتراض به نحوه رسیدگی در جلسات دادگاه حضور نیافتند ، با محکوم کردن عوامل وزارت اطلاعات به چند سال زندان بسته شد.  

پس از قتل‌های پاییز ۷۷، کمیته دفاع از حقوق بازماندگان قربانيان قتل‌های زنجيره‌ای با حضور خانواده‌های فروهر، محمد مختاری، محمد جعفر پوينده و نیز ناصر زرافشان، فریبرز رييس دانا، احمد صدر حاج سيد جوادی، علی اکبر معينی فر، حسین شاه حسينی و وکلای قربانيان، تشکیل شد. دکتر کاظم کردوانی، جامعه شناس و از موسسان کمیته “دفاع از حقوق بازماندگان قربانيان قتل‌های زنجيره‌ای می‌گويد: ما در این کمیته فهرستی از کسانی که به نوعی در قالب اين پروژه به قتل رسيده‌اند را تهيه کردیم.   چيزی حدود ۷۵ نفر را شامل می‌شد. اين در واقع پروژ ه ی وسيعی بود که بخشی از آن مربوط به  روشنفکران و جريانات لائيک و سکولار می‌شد. به گفته کاظم کردوانی يکی از مختصات، موضوع نگاه امنيتی به فرهنگ بود. این عضو کمیته دفاع از حقوق بازماندگان قربانیان قتل‌های پاییز ۱۳۷۷ می‌گوید: اگر شما ملاحظه کنيد، مجموعه کسانی که در اين پروژه ها به قتل رسيدند شامل چهار نفر عضو کانون نويسندگان، فروهرها و حسين برازنده در مشهد که مفسر قرآن بود، سه نفر از کشيشان ارامنه، از روحانيت اهل سنت در سيستان و بلوچستان و در کردستان؛ همگی آن‌ها يک مشخصه مشترک داشتند: به نوعی عضو تشکيلاتی بودند،  تشکيلاتی که کاملا مسالمت آميز بود و هيچ دايره قدرتی نداشت. به عقیده  کاظم کردوانی همه این‌ها نوعی قتل درمانی بود.

پرستو فروهر قصد داشت هفته گذشته مراسم دهمین سال قتل پدر و مادرش را در منزلشان در تهران برگزار کند ولی عوامل وزارت اطلاعات رژیم احمدی نژاد به او این اجازه را ندادند و حتی اقوام نزدیک فروهر نیز نتوانستند در این مراسم حضور یابند زیرا نیروهای پلیس رژیم احمدی نژاد از ساعات اولیه بامداد تمامی راههایی که به منزل فروهر ها منتهی میشد را بسته بودند و به کسی اجازه ورود ندادند. بدنبال این محدودیت ها، خانواده قتل های زنجیره ای مجبور شدند مراسم دهمین سال یادبود قتل عزیزنشان را با حضور هزاران تن از دوستداران و فعالان حمایت از حقوق بشر در  ایران نظیر شیرین عبادی و دکتر عبدالکریم لاهیجی در روز شنبه 9 آذر 1387 در پاریس بر گزار کنند.

پرستو فروهر به خاطر می آورد که ده سال پیش چگونه  صد ها هزاران تن از مردم که پس از آگاهی از قتل پدر و مادرش برای هم دردی به اطراف خانه آنها سرازیر شده بودند، رژیم را مجبور کرد که آنرا “پرونده ملی” اعلام کند تا خشم مردم را فرو نشاند.

 پرستو فروهر، دختر فروهرهای مقتول، می افزاید:

“کرامت و شرافت انسانی حکم می کند میکند که اجازه ندهیم تا رژیم پرونده قتل های زنجیره ای را در افکار عمومی ببندند، هر چند که آنها این پرونده را در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی خود بسته اند.”

منابع و اطلاعات بیشتر:

   اعلامیه کانون نويسندگان ايران در باره ۱۳آذر، روز مبارزه با سانسور (آبان 1387)

کانون نویسندگان،۱۳ آذر را روز مبارزه با سانسور اعلام کرد (بی بی سی، 1387)

چهار هزار کتاب در انتظار مجوز (الهه روانشاد، رادیو فردا، 25 آبان  1387)

قتل های پاییز 77: پرونده ای که نامش “ملی” بود (مهرداد سپهری، رادیو فردا، 1387)

مراسم فروهرها بر گزار نشد  (رادیو فردا، 1  آذر 1387)

تاریکی دنباله دار “تاریکخانه” قتل های زنجیره ای (آرمان مصتوفی، رادیو فردا، 1387)

سرگذشت صوتی قتل های پاییز 1377: 10 سال گذشت (mp3، 13 مگ)

مراسم یادبود دهمین سال قتل مختاری و پوینده (شهرام میریان، رادیو فردا، 8 آذر 1386)