تاریخ در مورد ملی شدن نفت و دکتر محمد مصدق چه میگوید؟

mosadeghNote.jpg

تاریخ در مورد ملی شدن نفت و دکتر محمد مصدق چه میگوید؟

نوشته: علی طالبی نژاد

29 اسفند 1387

“بکسانیکه وقتی پای مصالح عموم بمیان آید از مصالح خصوصی و نظریات شخصی صرفنظر میکنند.

بکسانیکه در سیاست مملکت اهل سازش نیستند وتا آنجا که موفق شوند مرد و مردانه میایستند و یک دندگی بخرج میدهند و باز بکسانیکه در راه آزادی و استقلال ایران عزیز از همه چیز خود میگذرند، این عکس نا قابل اهداء میشود. احمد آباد، آبان 1341، دکتر محمد مصدق

(متنی که دکتر مصدق در پای عکس بالا به وفادارانش نوشته است.)

در 29 اسفند 1329 صنعت نفت ایران که در آن زمان تحت کنترل کمپانی نفت بریتانیایی BritishPetroleum بود با پیگیریهای زنده یاد دکتر محمد مصدق ملی شد. حدود 3سال پیش، مطلبی به زبان انگلیسی در این باره را در سایت موسسه علمی شیرین منتشر کردم که از طریق پیوند زیر قابل دسترسی است:

 (موسسه علمی شیرین)What does history say aboutIran Oil Nationalization”?

این مجموعه فارسی با استفاده از منابع جدید و همچنین ترجمه بخشی از مطالب فوق (که بعضأ بر اساس منابع خبری موجود در زمان ملی شدن نفت از جمله مجله آمریکایی تایم Time تدوین گشته) نوشته شده است.  از افرادی که علاقه مند به ترجمه هر یک از منابع باقیمانده در آن مقاله میباشند، دعوت میشود برای هماهنگی از طریق shirin.info@gmail.com با موسسه علمی شیرین تماس بگیرند.

mossaddeghTime4June1951.jpg

“آیا محمد مصدق ایران، عجولانه وارد نابسامانی شده؟”

Iran’s Mohammed Mossadeq, Feet first into chaos?” (Time magazine: June 4, 1951)

مجله تایم در شماره 4 ژوئن 1951، تصویری از دکتر مصدق را با زیرنویس فوق روی جلد خود چاپ میکند. این مجله سپس در سر مقاله اش در صفحات 29 تا 35 تحت عنوان:

“درویشی در کت و شلوار راه-راه”

Dervish in Pin-Striped Suit” (Time magazine: June 4, 1951)

 به بررسی موضوع ملی کردن صنعت نفت ایران توسط دکتر مصدق میپردازد. هر چند که این مقاله نمیتواند صداقت، سادگی، و مصمم بودن دکتر مصدق که در آن زمان نخست وزیر ایران بود را انکار کند، اما خصمانه نسبت به رهبریت دکتر محمد مصدق در ملی کردن نفت ایران موضع گیری میکند. وی در ادامه به ابراز وحشت کشورهای اروپای غربی و آمریکا در مورد از دست دادن منبع نفت خود از ایران میپردازد و از آن تحت عنوان “شریان خون تمدن صنعتی” نام میبرد.

این شماره مجله تایم همچنین مقاله دیگری دارد تحت عنوان:

نفت ایران

Iran’s Oil” (Time magazine: June 4, 1951)

که در آن با ارئه آماری در مورد تولید نفت در ایران  به توجیه ترس کشورهای غربی از ملی شدن صنعت نفت ایران میپردازد.

mossadeghTime7Jan1952.jpg

دکتر محمد مصدق: مرد سال 1951 مجله تایم آمریکا

“Time magazine MAN OF THE YEAR 1951: Dr. Mohammed Mossadeq

مجله تایم در شماره 7 ژانویه 1952، دکتر مصدق را به عنوان “مرد سال 1951″ انتخاب کرده و عکس وی را روی جلد مجله خود چاپ میکند  و زیر آن مینویسد:

“او چرخ نابسامانی را روغنکاری کرد.”

 He oiled the wheels of chaos.

این مجله سپس در قسمتی از سرمقاله خود (صفحه 18 تا 21) تحت عنوان:

چالش شرق

Challenge of the East” (Time magazine: January 7, 1952)

مینویسد که:دکتر مصدق به این خاطر به عنوان مرد سال 1951 انتخاب شد که درستکار و صادق بود و با وجود تمامی خطرات، با جسارت در برابر انگلیس ایستاد و به برنامه اش برای ملی کردن صنعت نفت ایران ادامه داد.” اما روزنامه تایم متعجب است از اینکه چطور هنوز انگلیس و آمریکا  حساب مصدق را نرسیده اند؟

 mosaddeghTruman.jpg

“دیپلماسی با باج گیری” (مجله تایم: 27 اکتبر 1952)

Diplomacy by Blackmail” (Time magazine: October 27, 1952)

مجله تایم مقاله را به این ترتیب شروع میکند:

 ”صدای بم و آشنای نخست وزیر محمد مصدق، در بعد از ظهری از هفته گذشته از رادیو تهران شنیده شد. برای مدت 90 دقیقه آن پیر مرد با اراده در باره 19 ماه مذاکرات نفت بریتانیا-ایران به گلایگی پرداخت، و بعد به نقطه اوجش رسید: <<ایران حد اکثر تلاشش را کرده است اما دولت بریتانیا همواره در ران رسیدن به  توافق مانع ایجاد کرد. آنها (بریتانیا) بدین ترتیب ایران را مجبور کرده اند تا روابطش را با آنها قطع کند.>>”

این مقاله در پایان از قول هنری گرادی، که برای 14 ماه سفیر آمریکا در تهران بود، میگوید:

“اگر بریتانیا و آمریکا از سرهنگ علی رزم آرا، نخست وزیر سابق ایران که دوست غرب بود و با حرکت ملی شدن نفت نیز مبارزه میکرد، حمایت کرده بودند، اوضاع به حالت فعلی در نیامده بود و رزم آرا هم ترور نشده بود.” (گرادی این سخنان را در سانفرانسیسکو گفت.)

mosadeghShahJeep.jpg

پس از ملی کردن نفت با دکتر مصدق چه کردند؟

بعد از ملی کردن صنعت نفت ایران، حرکت دموکراتیک و ملی دکتر مصدق را در کودتای 28 مرداد  1332 (برابر با 19 اوت 1953میلادی) عوامل سازمانهای اطلاعاتی آمریکا و انگلیس و به کمک خائنان داخلی در هم شکستند و محمد رضا پهلوی را که از ایران گریخته بود، دوباره به تخت شاهی برگرداندند.

پس از موفقیت کودتای ۲۸ مرداد، آیت الله کاشانی به شاهی که با کودتا علیه دولت قانونی کشور خود، به کشور و قدرت بازگشته بود تبریک گفت و او را از جمله کسانی می‌دانند که در نوشتن پیام تبریک مرجعیت زمان یعنی آیت الله بروجردی به شاه دخیل بود. در یک اظهارنظر آشکار پس از کودتا نیز کاشانی گفت: “مصدق شاه را مجبور کرد که ایران را ترک نماید اما شاه با عزت و محبوبیت چند روز بعد بازگشت. ملت شاه را دوست دارد و رژیم جمهوری مناسب ایران نیست.” {مجموعه پیام‌ها و مکتوبات آیت الله کاشانی، نوشته م. دهنوی (محمد ترکمان).(تهران. چاپخش. ۱۳۶۲) جلد ۴. ص ۲۸}

militaryCourtMossaddegh.jpg

تبعید و در گذشت دکتر مصدق

دکتر مصدق پس از کودتای 28 مرداد 1332 در دادگاه نظامی شاه به زندان محکوم شد و بعدأ به دهکده احمد آباد تبعید گشت. دکتر مصدق در طی این مدت، با وجود تحت نظر بودن، ساکت ننشست و تماسش را با مردم قطع نکرد. از جمله در نامه ای که خطابش به نسل جوان است مینویسد:

“من در این زندان اول امیدم به خدا و بعدأ به شما نسل جوان است و هیچ تردیدی ندارم بر مشکلات غلبه میکنید و یکی را بعد از دیگری از پیش میبرید. صبر و حوصله را پیشه خود قرار دهید و باور کنید آنچه بر ما گذشت بیش از ساعتی از عمر ملت نیست.”

در آبان 1345 دکتر مصدق به علت بیماری که باعث درد شدید در فک و دهان وی شده بود و نیاز به مراقبت های ویژه پزشکی داشت، پس از 13 سال حبس و تبعید، تحت کنترل شدید مزدوران شاه به بیمارستان نجمیه تهران منتقل شد. ولی در آنجا نیز ار حق ملاقات با مردم محروم بود. دکتر مصدق با وجود شدت بیماری حاضر نشد از امکانات درمانی بیش از آنچه در ایران وجود داشت برای معالجه او استفاده شود. خانواده اش در ابتدا، بدون موافقت، او تلاش کردند اقدامات اعزام او به خارج از کشور را فراهم کنند اما رژیم شاه به این درخواست پاسخ رد داد. سپس در صدد بر آمدند برای معالجه او از خارج، پزشک به بالینش بیاورند اما وقتی مصدق از این جریان مطلع شد بر آشفت و گفت:

“لعنت بر من و هر کس دیگر که در این زمان خرج چندین خانوار این مملکت فقیر را صرف آوردن دکتر از خارجه بنماید. من خاک پای ملتم و مقدرات من از مقدرات او جدا نیست. هر امکاناتی که داخل کشور برای معالجه وجود داشته باشد بران من کافیست.”

دکتر مصدق در خفقان سنگین رژیم شاه در ساعت 6:45 صبح یکشنبه 14 اسفند 1345 در سن 84 سالگی در تنهایی درگذشت و در کنار شهدای 30 تیر در گورستان ابن بابویه شهر ری به خاک سپرده شد.

mosadeghThinking.jpg

کتاب “خاطرات مصدق” (تألیف هما کاتوزیان در 1988)

این کتاب تصاویر گویایی از دکتر مصدق در طول نهضت ملی شدن نفت و وقایع بعد از آن دارد که میتوانید بعضی از آنها را در پیوند زیر ببینید:

 عکسهایی از کتاب “خاطرات مصدق

( توجه: با کلیک کردن روی هرعکس از این مجموعه، میتوانید آنرا در اندازه بزرگتر ببینید!) 

mosaddeghYoung.jpg

زندگی نامه دکتر محمد مصدق  (ویدئو یوتیوب)

این ویدئو 5 دقیقه ای مروری کوتاهی دارد بر زندگی نامه دکتر مصدق که ترکییبی از عکس، صدا، و فیلم های واقعی میباشد.

mosaddeghManOfCenturey.jpg

دکتر محمد مصدق، مرد قرن ایران

دکتر مصدق عملأ  آرای مردم را بالاترین مرجع میدانست و التزام خود به موکراسی را همواره نشان داد. وی با وجود تمامی فشارها و نا ملایمات زندگی تا آخرین نفس آزاده زیست و حاضر به سازش بر علیه منافع مردم نشد.

او شهید زنده ای بود که در کشورش غریب بود.  در این فاصله خیلی ها آمدند و رفتند ولی تنها او بود که بر اساس آخرین نظر سنجی از ایرانیان به عنوان مرد قرن ایران شناخته شده است.

نه تنها ایرانیان بلکه خارجیان نیز تحت تأثیر این رادمرد بزرگ تاریخ ایران قرار گرفته اند. برای مثال، ایرول ترومن، که در سال  1330 به نمایندگی از طرف ترومن (رئیس جمهور آمریکا) برای رفع اختلاف ایران و انگلیس در مورد مسئله نفت با مصدق ملاقات کرده بود،  دکتر مصدق را “وطن پرست کبیر”، “علاقه مند به ایران”، “میهن پرست وفادار” و “ناسیونا لیستی با شرف و فداکار” میخواند.

به امید اینکه ما لیاقت انتصاب به شخصیت جاوید ایرانی چون دکتر مصدق را داشته باشیم و عملأ آنرا با خدمت صادقانه به منافع عمومی نشان دهیم و یا حد اقل منافع شخصی خود را بر منافع عمومی ترجیح ندهیم.

 روح دکتر مصدق شاد!

briefHistoryMossaddegh.jpg

تاریخچه ملی شدن نفت ایران

A brief on Iranian Oil Nationalization

توجه: این مقاله که بدون ذکر نام نویسنده و به زبان انگلیسی نوشته شده و در سایت های مختلف اینترنتی پیدا میشود، منبع خوبی در مورد تاریخ ملی شدن نفت نمی باشد زیرا فاقد بسیاری از واقعیات بوده و بی طرفانه نیز نوشته نشده است. با این وجود، خلاصه یک صفحه ای است از داستان ملی شدن نفت ایران و حد اقل تاریخ های این واقعه را درست ذکر میکند.

اطلاعات بیشتر:

صفحه مصدق در سایت ایرانیان

5 Responses to “تاریخ در مورد ملی شدن نفت و دکتر محمد مصدق چه میگوید؟”

  1. sadegh Says:

    باید اعتراف کنم که من چنین مجموعه گویا و روشنگری در مورد دکتر مصدق را تا این زمان در جای دیگری ندیده بودم. با سپاس از اینکه با صرف وقت با ارزش خود، باعث آگاهی بیشتر جوانان در مورد این مسائل مهم فرهنگی و تاریخی شده اید.

  2. mehrsa Says:

    در کتاب “جامعه شناسی نخبه کشی” از دکتر مصدق و امیرکبیر به عنوان آزادمردانی یاد شده که نظیرشان در تاریخ ایران نادر است. اگر مردم ایران با چنین افراد بزرگی بیشتر آشنا بودند، بهتر می توانستند درک کنند که ایران می توانسته و می تواند بهتر از این عمل کند، اگر با تربیر اداره می شد. روح این بزرگمرد که الگویی از یک انسان ایرانی آزاده را برای ایرانیان ایجاد کرد، شاد باد. با سپاس از این نوشته که بررسی کوتاه اما روشنگری نسبت به این مرد بزرگ ارائه می دهد.

  3. Shirin Science Center Weblog وبلاگ_موسسه_علمی_شیرین » Blog Archive » (مروری بر تاریخ 16 آذر (روز دانشجو Says:

    […] تاریخ در مورد ملی شدن نفت و دکتر محمد مصدق چه میگوید؟ (وبلاگ شیرین) […]

  4. mat Says:

    Biography Dr. Mossadegh
    http://www.mohammadmossadegh.com/biography

  5. mat Says:

    رژیم خامنه ای - احمدی نژاد از گرامیداشت 14 اسفند، سالروز درگذشت دکتر محمد مصدق جلوگیری میکند
    http://www.radiofarda.com/content/f4_Mohammad_Mosadegh_memorial_ban_Iran/1974241.html

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.