“جواب و برنده مسابقه علمی-فرهنگی شماره 4 شیرین: “لحظه تحویل سال چیست؟

earthOrbitalMotion.gif

جواب و برنده مسابقه علمی-فرهنگی شماره 4 شیرین:

لحظه تحویل سال چیست؟

مجری: علی طالبی نژاد

برای تعطیلات عید نوروز  1387، موسسه علمی شیرین یک مسابقه علمی-فرهنگی را تحت عنوان:

لحظه تحویل سال چیست؟

بر گزار کرد و قرار شد که از بین کسانی که جواب درست را ارسال کنند یک نفر به قید قرعه انتخاب شده و

 جایزه آن:

kodakC530Camera.jpg

دوربین عکاسی دیجیتال جیبی کداک:  Kodak  مدل C530

را دریافت دارد. حدود 200 نفر با ارسال جوابهای اکثرأ مفصل خود، از داخل و خارج از ایران، در این مسابقه شرکت کردند. بررسی تمامی این پاسخها برای برگزیدن افرادی که  جواب صحیح داده بودند، بیش از آنچه انتظار داشتم طول کشید و باعث شد نتوانم بموقع به انتشار پاسخ و اعلام نام برنده مسابقه بپردازم که از این بابت از همه شرکت کنندگان در این مسابقه معذرت خواهی میکنم. ولی در نهایت تصمیم بر این شد که جواب مسابقه و همچنین برنده آنرا در  نوروز 1388 اعلام کنیم تا نکات آن بیشتر مورد توجه و استفاده قرار گیرد.

اما قبل از اینکه پاسخ را اعلام کنم، جا دارد مروری کنیم بر داستان مسابقه و سوال آن که از این قرار بود:

در یک گرد همایی دوستان ايراني براي نوروز 1386 در بستن، همه برای فرا رسیدن زمان دقيق تحويل سال كه روز سه شنبه 20 مارس سال 2007 ساعت 8:07:26 شب بوقت شرق آمریکا بود، لحظه شماری مي كردند. در آن میان، يك فرانسوي كنجكاو که در آن جشن شرکت کرده بود،  پرسید: “لحظه تحويل سال در ايران چه ساعتی است؟” که در جواب به او گفتند: “سال تحویل در تمام دنيا در یک لحظه مشترک اتفاق مي افتد كه امسال بوقت ایران ساعت 3:37:26  صبح چهارشنبه 1 فروردين سال 1386 میباشد.”

مهمان فرانسوي که بیش از پیش گیج شده بود پرسید: “چرا اين موقع عجيب از صبح؟ آیا هر سال در همین ساعت است؟” بعضی ها جواب دادند که  طول شب و روز در اول فروردین يكسان است که درست است اما جواب اين پرسش كه چرا زمان تحويل سال در ایران هر سال تغيير مي كند و ویژگی کلی لحظه سال تحویل چیست، نمیباشد! حدود 20 نفر ايراني بسیارتحصيل كرده در آن جمع حضور داشتند ولی متاسفانه هيچکس پاسخ درست را نمیدانست که بسیار تاسف آور است!؟ این مسابقه علمی-فرهنگی بر اساس آن تجربه و با انگیزه برداشت بهتر و روشنگری بیشتر در مورد  فرهنگ غنی نوروز در ایران  درچهارچوب سوال زیر مطرح شد:

سوال مسابقه:

لحظه دقيق تحويل سال چیست و چه ویژگی دارد و چرا در ایران در ساعت ثابتی از اول فروردین اتفاق نمی افتد و هر ساله تغيير مي كند؟”

 (توجه: بعضی سالها زمان تحویل در شب است و بعضی سالها در روز! مثلأ لحظه تحویل امسال بوقت ایران

ساعت  9:18:19 صبح اول فروردین 1387 میباشد ولی سال گذشته ساعت 3:37:26 صبح بود!)

توجه!

برای پاسخ دادن به این سوال، نه لازم است که منجم باشید نه فیزیکدان! تنها لازم است که علاقه مند باشید که دنبال جواب بگردید! حتی اگر در این مورد چیزی نمی دانید، میتوانید با استفاده از جستجوگرهای اینترنتی مانند گوگل ، علاوه بر فراگیری مطلبی جدید و مفید، شانش بردن یک جایزه خوب را نیز به خود بدهید.

لطفأ جواب خود را بصورت ساده و به زبان خودتان به گونه ای بنویسید که برای عامه قابل درک باشد!

کپی مستقیم  مطالب طولانی سایت های دیگر قابل قبول نخواهد بود! البته شما میتوانید پس از مطالعه و درک  هر منبعی، جواب خلاصه و ساده را به زبان خودتان نوشته و

به آدرس Shirin.Contest@gmail.com ارسال کنید.

جواب مسابقه:

همانگونه که در شکل اصلی (بالای صفحه) مشاهده میکنید، کره زمین در یک مدار بیضوی شکل به دور خورشید میگردد (حرکت انتقالی). در این گردش، مرکز زمین در صفحه ای حرکت میکند که بدان صفحه مداری (Orbital_Plane) میگویند و مدار زمین نیز روی آن قرار میگرد. بعلاوه کره زمین بدور محور خودش (محور چرخش، Rotational_Axis ) یعنی محوری که قطب شمال و جنوب را بهم وصل میکند،  نیز میچرخد (حرکت وضعی). اما همانگونه که در شکل های  زیر نشان داده شده، محور چرخش زمین بر صفحه مداری زمین عمود نیست بلکه زاویه ای حدور 23.5 درجه با آن دارد که بدان شیب محوری (Obliquity) میگویند.

AxialTiltObliquity.png  earthRotationAnimation.gif

شیب محور چرخش کره زمین همراه با حرکت آن به دور خورشید، علاوه بر ایجاد فصل های سال، سبب دو  پدیده مهم نجومی دیگر نیز میشود که یکی از آنها لحظه تحویل سال ایرانی است که در زبان انگلیسی به آن Vernal_Equinox و یا Spring_Equinox   (اعتدال بهاری) میگویند. در زبان لاتین equi به معنای “برابر” و nox به معنای “شب” است و همان مفهومی را می رساند که باید بدانیم. یعنی اینکه در نوروز طول شب و روز تقریبأ با هم برابر میشوند و با گذشت زمان، روزهای طولانی تر شده تا اینکه در اول تابستان به طولانی ترین روز در سال (Summer_Solstice) در نیم کره شمالی میرسیم! پدیده مشابه دوم لحظه اعتدال پاییزی (Autumnal_Equinox) است که با فاصله 6 ماه یعنی در اول پاییز اتفاق می افتد که در آن زمان نیز دوباره طول شب و روز برابر میشوند ولی با گذشت زمان، شب ها بلندتر شده تا اینکه در اول زمستان یعنی شب یلدا (Winter_Solstice) به طولانی ترین شب سال میرسیم. تمام مطالب فوق تنها مقدمه ای بودند برای رسیدن به جواب، نه خود جواب!

equinoxSolstice.jpg

و اما اصل جواب اینست که در لحظه تحویل سال یا اعتدال بهاری (Vernal/Spring_Equinox)، صفحه استوای کره زمین (Equator_Plane) از مرکز خورشید میگذرد و یا به عبارت دیگر محور چرخش کره زمین (Rotational_Axis)، به خطی که مرکز کره زمین را به مرکز خورشید وصل میکند عمود میشود. همانگونه که در شکل زیرمی بینید، با وجود شیب محور چرخش کره زمین (Axial_Tilt)، در چنین لحظه نجومی،  اشعه های خورشید به موازات صفحه استوای کره زمین (عمود بر محور چرخش آن) به کره زمین میتابند که ما نتیجه آنرا بصورت  برابری شب و روز مشاهده میکنیم! به بیانی ساده تر، در دو لحظه نجومی  در طول سال (که یکی از آنها “لحظه سال تحویل” ایرانی است) و شب و روز با هم برابر میشوند (equinoxes)، محور چرخش زمین نه بطرف خورشید کج شده و نه از آن دور است که در نتیجه در این دو لحظه اعتدال، خورشید درست در بالای خط استو قرار میگیرد! لحظه تحویل سال ایرانی را یک قرارداد اجتماعی ایجاد نکرده بلکه ناشی از یک پدیده مهم طبیعی و کیهانی است و به همین دلیل در نقطه ثابتی از شب و یا روز در ایران اتفاق نمی افتد!

earthLightingEquinox.png

ایرانیان چند هزار سال که نوروز را جشن میگیرند. اما نکته قابل تقدیر در فرهنگ ایرانی، این واقعیت است که، حد اقل از زمانی که گاهشمار جلالی حدود 1000 سال پیش توسط عمر خیام (ریاضیدان، منجم، شاعرو فیلسوف نامدار ایرانی) ابداع شده، ایرانی ها مراسم  لحظه دقیق تحویل سال را به عنوان مهمترین بخش مراسم نوروز در نظر گرفته و آنرا برگزارمیکنند! لحظه تحویل سال علاوه بر اینکه شروع بهار و زنده شدن طببعت را نوید میدهد بلکه یک پدیده مهم نجومی (علمی) و کیهانی نیز هست که باید در حفظ آن کوشید زیرا در فرهنگ و تاریخ بشریت، انتخاب چنین لحظه معنی دار و مهم طبیعی، علمی و کیهانی برای شروع سال جدید، اگر بی نظیر نباشد، کم نظیر است! برای مثال در گاهشمار میلادی که امروزه اکثر کشورهای جهان از آن استفاده میکنند، نه تنها هیچگونه معادل معنا داری برای لحظه تحویل سال وجود ندارد بلکه شروع سال جدید یعنی اول ژانویه (در نیمه دیماه) نیز نه ربطی به حضرت مسیح دارد و نه به شروع فصلی طبیعی خاصی مربوط میشود بلکه به دستور جولیوس سزار فرمانروای یونانی انتخاب شده است!

در پایان جا دارد اشاره کنیم که مدت زمانی که طول میکشد تا کره زمین یک دور کامل بدور خورشید بگردد، تقریبأ 365 روز و 5 ساعت و 48 دقیقه و 46 ثانیه است. بنابراین لحظه سال تحویل، هر ساله حدود 6 ساعت به جلو میرود و باعث میشود که معمولأ هر 4 سال یکبار، سالی داشته باشیم که اسفند ماه آن 30 روزه است (سال کبیسه)!

برنده مسابقه:

حدود 200 نفر در این مسابقه شرکت کردند اما هیچ کسی جواب کامل را به زبان ساده مورد نظر(قابل درک برای عموم) بیان نکرده بود! با این وجود، ما تمام افرادی که پاسخ آنها به نوعی به جواب مورد نظر اشاره داشت را برای قرعه کشی در این مسابقه در نظر گرفتیم که اسامی آنها، بترتیب زمان دریافت جواب، در زیر فهرست شده اند. بنابر این به همه توصیه میشود تا با خواندن جواب ارائه شده در بالا، از نکات مهم مورد نظر در این مسابقه آگاه شوند.

محمد ذبیهین پور (جهرم)

عظیم رئیسی (فسا)

متین کمالی (بستن)

محمد اعتماد دار (فسا)

محمد حسین بازش

مریم تهماسبی (شیراز)

مینا جعفرپور (فسا)

بهنوش مشرف (بندر عباس)

لیلا هادیان (نهاوند)

زمان زنگیان (سمنان)

 کبری مرادی (ارومیه)

نیلوفر جعفرپور (تهران)

اشرف بانو معماریان (نهاوند)

علیرضا تقی پور (فسا)

سامک علیشاهی (ارومیه)

عاطفه علیزاده

روح اله هادیان (نهاوند)

حبیبه زراعتکار (فسا)

آناهیتا مقامی (کمبریج)

سعید زاهدی نژاد (شیراز)

ندا جعفرپور (تهران)

علی سمسامی

م. ر. دینیان

مینا شیری

علیرضا فیروزی (تهران)

محمد منشی زاده  (یزد)

حمیده بهرامی (تهران)

ز. مختاری

ف. ف.

فائزه دهقان (اصفهان)

مهدی سلیمانی

فاطمه کمالی

از میان این افراد، آقای محمد اعتماد دار به قید قرعه به عنوان برنده انتخاب شده اند. با تبریک به ایشان که جواب جالبی نیز قبل از گرفتن دیپلم دبیرستانشان به این مسابقه داده بودند، جایزه آن (دوربین دیجیتال کداک: Kodak  مدل C530 ) برایشان ارسال میشود.

اطلاعات بیشتر:

کره زمین (ویکی پدیا)

 ۸۴ سالگی گاهشماری نوین ایرانی (بی بی سی)

مبنای محاسبه نوروز (ویکی پدیا)

جواب و برنده مسابقه علمی 3 شیرین: “ساعت کبیسه” (جایزه: MP3  پلیر Sansa)

مسابقه فرهنگی-هنری 6 شیرین: “سفره نوروزی” (با 2 جایزه: مهلت 15 فروردین 1388)

برنده مسابقه فرهنگی-هنری 5 شیرین: “سبزه نوروزی” (جایزه: MP3  پلیر Raven)

نوروز (ویکی پدیا)

Equinox (Wikipedia)

Iranian Calendar (Wikipedia)

The March Equinox Explained (Time & Date)

On Spring Equinox, Day and Night Equal in Name Only (National Geographic)

Equinox & Egg Balancing! (Schnack’s Blog)

Carl Sagan: Pale blue dot (YouTube)

4 Responses to ““جواب و برنده مسابقه علمی-فرهنگی شماره 4 شیرین: “لحظه تحویل سال چیست؟”

  1. mat Says:

    بازنگری فشرده بر تقویم ایرانیان
    “نوشته “دکتر محمدحیدری ملایری “،منجم ایرانی
    http://radcom.ir/weblog/fatemeh/articles/3361.aspx

    A concise review of the iranian calendar
    by M. Heydari-Malayeri (Paris Observatory)
    http://aramis.obspm.fr/~heydari/divers/ir-cal-eng.html

  2. mehrsa Says:

    با سپاس از توضیح کامل و ساده .

  3. mat Says:

    خیام و بنیان‌گذاری گاه‌شمار ایرانی: محمد حیدری ملایری
    http://www.radiofarda.com/content/f10_Khayam_Iranian_Chronometry/1565352.html

  4. Someone Says:

    به خاطر مسابقه و جایزه خوبتون سپاسگزارم

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.